एक्सक्लूसिभ : २१ वाणिज्य बैंकमध्ये को रोगी, को स्वस्थ ? (चौथो त्रैमासिक रिपोर्टका आधारमा गरिएको विश्लेषणात्मक अध्ययन)

काठमाण्डौ । कालोधन छानबिनमा सम्बद्ध निकायले सक्रियता देखाउँदा सेयर बजारमा देखिएको बियरिस ट्रेण्ड र छानबिन अध्ययन समिति धितोपत्र बोर्डले खारेज गरेसँगै एकैदिनको फरकमा बजारमा देखिएको बुलिस ट्रेण्ड, नयाँ आर्थिक वर्षको उपहार बनेर आयो । चालु आबको पहिलो महिनामै पूँजीबजारमा अजब–गजबका प्रवृति देखिए । 

बैंक तथा बित्तीय संस्था, विभिन्न संगिठत कम्पनीहरुले चौथो त्रैमासको विवरण सार्वजनिक गर्ने, उच्च नाफा देखाउने होड, नगद लाभांश, बोनस सेयर वितरणको लहर लगायतका कारण साउन र भदौ महिनालाई पूँजीबजारको हरियो महिना मानिए पनि परिस्थिति ठीक उल्टो भयो । हरियो महिनामै सेयर बजारले दैनिक राताम्मे अवस्था भोग्नुपर्यो । सेयर बजार अचाक्ली बढेको दिन होस् वा गल्र्यामगुर्लुम्म झरेको दिन होस्, वाणिज्य बैंकहरुको कारोबारमा चाहि खासै मन्दी आएन । विगत लामो समयदेखि वाणिज्य बैंकहरुले कारोबारमा अग्रता हासिल गरे र गरिरहेकै छन् । अन्य समूहको सूचकमा पहिरो जाँदा समेत धेरै सेयर कारोबार गर्ने वाणिज्य बैंकहरु नै रहे । एक विश्लेषकको भनाईमा पछिल्लो समय उच्च नाफासहितको वासलात सार्वजनिक गर्न थालेका वाणिज्य बैंकहरुको सेयरको माग आपूर्तिभन्दा करिब १६ गुणा बढी छ । यसको अर्थ अबको दिनमा पनि वाणिज्य बैंकहरुको सेयरप्रति लगानीकर्ताको आकर्र्षण कायमै रहनेछ । यही बिषयलाई मध्यनजर गरी हालसम्म चौथो त्रैमास(आर्थिक वर्ष २०७२/७३)को बित्तीय विवरण सार्वजनिक गरिसकेका २१ वाणिज्य बैंकहरुको मुख्य बित्तीय सूचकहरुको हामीले तुलनात्मक विश्लेषण गरेका छौ । यसबाट कुन बैंक रोगी वा कुन स्वस्थ भनी पहिचान गर्न सहज हुनेछ भने वाणिज्य बैंकको सेयरमा लगानी गर्न चाहनेलाई कम्पनी छनौटमा पनि सहज हुने विश्वास लिएका छौ । 

२१ वाणिज्य बैंकहरुले सार्वजनिक गरेको बित्तीय विवरणलाई अध्ययन गर्दा औसतमा उनीहरुले ६८ प्रतिशतले खूद नाफामा बढोत्तरी गरेका देखिएको छ । त्यस्तै, औसतमा २५ प्रतिशतले निक्षेप बढेको छ भने कर्जा लगानी समेत करिब ३३ प्रतिशतले बढाएका छन् । २१ बैंकहरुले सार्वजनिक गरेका बित्तीय विवरणको हरेक पक्ष तथा केस्राहरु केलाउँदा एनएमबी बैंक र नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंक बित्तीय रुपमा निकै बलिया देखिएका छन् । 

कसको चुक्तापूँजीमा कस्तो प्रगति ?
२१ वाणिज्य बैंकहरुको तुलनात्मक अध्ययनमा औसतमा उनीहरुले चुक्तापूँजी २९ प्रतिशतले बढाएका देखिएको छ । चारवटा बित्तीय संस्थासँग मर्जर सम्पन्न गरेका कारण एनएमबी बैंकले सबैभन्दा धेरै ८६.९६ प्रतिशतले चुक्तापूँजी बढाएको छ । ग्राण्ड बैंकसँग मर्जर गरेको र २५ प्रतिशत हकप्रद निश्कासनका कारण प्रभू बैंकको चुक्तापूँजी पनि ८३.२८ प्रतिशतले वृद्धि भएको देखिएको छ । प्राइम कमर्सियल बैंक, नेपाल बैंक, जनता बैंक, एनसीसी बैंक र हिमालय बैंकको चुक्तापूँजी स्थिर छ । वाणिज्य बैंकहरुमध्ये सबैभन्दा धेरै चुक्तापूँजी नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको छ, यो बैंकले चुक्तापूँजीलाई ७ अर्ब २५ करोडको उचाईमा पुर्याएको छ । 

कुन बैंकको चुक्तापूँजीमा कस्तो प्रगति भयो, हेर्नुहोस् तलको टेबल : Rs "000"

रिजर्ब र सरप्लसको तुलनात्मक विश्लेषण
२१ वाणिज्य बैंकमध्ये मेगा बैंक लिमीटेडले आफ्नो सञ्चित कोषलाई ३७३.५१ प्रतिशतले वृद्धि गरेको देखिएको छ । बित्तीय रुपमा निकै मजबुत देखिएको नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको सञ्चित कोषमा १० अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ रहेको छ । नबील बैंक लिमीटेडमा पनि ७ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँको सञ्चित कोष छ । आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा रिजर्ब र सरप्लसमा वाणिज्य बैंकहरुको औसत वृद्धिदर ८७ प्रतिशत देखिएको छ । केही समयअघिसम्म रोगी बैंकको रुपमा परिचित नेपाल बैंक लिमीटेडले समेत रिजर्ब र सरप्लसमा ३८ करोड ४७ लाख पुर्याएको छ । २१ वाणिज्य बैंकमध्ये आब २०७२/७३ मा ७ वटा बैंकको रिजर्ब र सरप्लसतर्फ १ सयभन्दा बढी प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ । तर प्रभू बैंकको रिजर्ब तथा सरप्लस चाहि गत आर्थिक वर्षको तुलनामा ०७२/७३ मा २३.१६ प्रतिशतले घटेको छ ।

कुन बैंकको रिजर्ब र सरप्लसमा कस्तो प्रगति भयो, हेर्नुहोस् तलको तालिका : Rs "000"

निक्षेपतर्फको प्रगति
निक्षेप संकलनमा एनएमबी बैंकले सबै बैंकलाई उछिनेको छ । यो बैंकले आर्थिक वर्ष २०७२/७३ को अवधिमा गत वर्षको तुलनामा ८३.६५ प्रतिशतले निक्षेप बढाएको छ । निक्षेप संकलनमा वृद्धिको हिसाबले एनएमबी बैंक, सनराइज बैंक, मेगा बैंक, सिद्धार्थ बैंक र प्रभू बैंक उत्कृष्ट ५ बैंकको सूचिमा पर्न सफल भएका छन् । यी पाँच बैंकको निक्षेप संकलनमा ४० प्रतिशतभन्दा बढीले प्रगति भएको छ । अधिकांश बैंकहरुको निक्षेप संकलनमा यो गतिको प्रगतिको मुख्य कारण यी बैंकहरुले अन्य बित्तीय संस्थासँग गरेका मर्जर र एक्वीजिसनले हो । यी प्रक्रियाले समग्र व्यापारसँगै निक्षेप संकलन, चुक्तापूँजी लगायतमा समेत भारि वृद्धि गरिदिएको देखिएको छ । २१ वाणिज्य बैंकहरुको औसत निक्षेपमा २५ प्रतिशतले वृद्धि भएको देखिएको छ । यो अवधिमा समस्याग्रस्त बैंकको रुपमा रुपान्तरण हुँदै गरेको जनता बैंकले निक्षेप संकलनतर्फ पनि निकै सुस्त गति समातेको छ । यो बैंकले गत वर्षको तुलनामा निक्षेपतर्फ ५ प्रतिशतको मात्र वृद्धि हासिल गरेको हो । 

कर्जा प्रवाहको तुलनात्मक अध्ययन

गत आर्थिक वर्षको तुलनामा प्रतिशतको हिसाबले एनएमबी बैंकले कर्जा प्रवाहमा फड्को मारेको देखिएको छ । तर रकमको हिसाबले नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंक अगाडि छ । इन्भेष्टमेन्ट बैंकले ८७ अर्ब कर्जा प्रवाह गरेको छ भने उसलाई पछ्याउँदै नेपाल बैंकले ७७ अर्ब ७३ करोड कर्जा लगानी गरेको छ । एनएमबी बैंक, सनराइज बैंक, मेगा बैंक, सिद्धार्थ बैंक र प्रभू बैंकले कर्जा लगानीलाई गत वर्षको तुलनामा ५० प्रतिशतले बढाएका छन् ।

बैंकहरुको कर्जा प्रवाहतर्फको प्रस्तुती कस्तो रह्यो, हेरौ तलको तालिका : Rs "000"

खूद ब्याज आम्दानीमा को अगाडि ?
ब्याज आम्दानीबाट ब्याज खर्च घटाउँदा आउने अन्तरलाई खूद ब्याज आम्दानी भनिन्छ । ब्याज आम्दानी भन्दा ब्याज खर्च बढी हुनु बैंकका लागि सकारात्मक कुरा हो भने कम हुनु नकारात्मक हो । खूद ब्याज आम्दानीले बैकिङ क्षेत्रको मुख्य विजिनेश प्रतिबिम्बित गर्दछ । आर्थिक वर्ष २०७२/७३ को अवधिमा २१ वाणिज्य बैंकहरुको खूद ब्याज आम्दानीतर्फको औसत प्रगति ३४ प्रतिशतको विन्दूमा छ । एनएमबी बैंकको खूद ब्याज आम्दानी गत आर्थिक वर्षको तुलनामा दुई गुणा भएको छ भने सानिमा बैंकले समेत राम्रो प्रगति हासिल गर्दै खूद ब्याज आम्दानीमा प्रगतिको हिसाबले दोश्रो स्थान बनाएको छ । नेपाल बैंक लिमीटेड रकमको हिसाबले सबैभन्दा धेरै खूद ब्याज आम्दानी गर्न सफल भएको देखिएको छ । यो बैंकले ४ अर्ब ६९ करोड खूद ब्याज आम्दानी गरेको छ । नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको खूद ब्याज आम्दानी ३ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ छ ।

कुन बैंकको खूद ब्याज आम्दानीतर्फ कस्तो प्रगति हासिल भयो, हेरौं तलको तालिका :

संचालन मुनाफा
आर्थिक वर्ष २०७२/७३ को अवधिमा वाणिज्य बैंकहरुले औसतमा संचालन मुनाफातर्फ ६१ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरेका छन् । नेपाल बैंक लिमीटेडले प्रतिशतको हिसाबले सबैभन्दा धेरै संचालन नाफा आर्जन गरेको छ । रकमको हिसाबले इन्भेष्टमेन्ट बैंक संचालन नाफा बढी कमाउने कम्पनीमा दर्ज भएको छ । यो बैंकले १ अर्ब २० करोड संचालन मुनाफा आर्जन गरेको देखिएको छ । प्रभू बैंक, जनता बैंक नेपाल, सनराइज र कुमारी बैंक लिमीटेडले संचालन मुनाफामा १ सय भन्दा बढी प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरेका छन् ।

कुन बैंकको संचालन नाफातर्फ कस्तो प्रगति भयो, हेरौं तलको तालिका : Rs '000"

खूद नाफामा को अगाडि ?
रोगी अवस्थाको बैंकलाई स्वस्थ बनाउने तीव्र अभियानका कारण केही सम्पत्ति समेत बिक्री गरेको नेपाल बैंक लिमीटेडले खूद नाफामा सबैभन्दा धेरै प्रगति हासिल गरेको छ । यो बैंकले खूद नाफातर्फ ५२४ प्रतिशतले वृद्धि गरेको हो । यो बैंकले ४७ प्रतिशत खूद ब्याज आम्दानीतर्फ प्रगति गरेको छ, यसको अर्थ सम्पत्ति बिक्रीबाट मात्र नभई कोर विजिनेश बढाएर समेत नेपाल बैंकले खूद नाफामा उच्च प्रतिफल प्राप्त गरेको बुझ्न सकिन्छ । औसतमा २१ बैंकको खूद नाफा ६८ प्रतिशतले वृद्धि भएको देखिएको छ । यी मध्ये ५ वटा बैंकले खूद नाफा १ सय प्रतिशत भन्दा बढीले बढाएका छन् । नेपाल बैंक लिमीटेडले सबैभन्दा बढी ३ अर्ब माथिको खूद नाफा गरेको छ । नबील बैंकले २ अर्ब  ८२ करोड र इन्भेष्टमेन्ट बैंकले २ अर्ब ५९ करोड खूद नाफा गरी दोश्रो र तेश्रो स्थान लिन सफल भएका छन् ।

कुन बैंकको खूद नाफातर्फ कस्तो प्रगति भयो, हेरौं यो तालिका : Rs "000"

प्रति सेयर आम्दानीको तुलनात्मक अध्ययन
करपछिको नाफालाई कुल सेयर संख्याले भाग गर्दा आउने प्रतिफललाई नै प्रतिसेयर आम्दानी(नाफा) भनिन्छ । आर्थिक वर्ष २०७२/७३ को अवधिमा वार्षिक रुपमा प्रति सेयर आम्दानी सबैभन्दा बढी नबील बैंकले गरेको छ भने दोश्रो स्थानमा नेपाल बैंक लिमीटेड पर्न सफल भएको छ । जनता बैंक नेपाल र कुमारी बैंकले समेत प्रति सेयर आम्दानीमा उच्च प्रतिशतले प्रगति गरेका छन् । तर, प्रभू बैंकको प्रति सेयर आम्दानी चाहि ४० प्रतिशतले ओरालो लागेको छ । औसतमा सबै वाणिज्य बैंकहरुको प्रति सेयर आम्दानी २४.६३ रुपैयाँदेखि ३०.३२ रुपैयाँसम्म वृद्धि भएको देखिएको छ ।

प्रति सेयर नेटवर्थमा को अगाडि ?
कम्पनीको सम्पूर्ण सम्पत्तिबाट तिर्नुपर्ने दायीत्व घटाउँदा आउने बाँकी रकमलाई किताबी मूल्य अर्थात नेटवर्थ भनिन्छ । कुल नेटवर्थलाई सेयर संख्याले भाग गरेर प्रतिसेयर नेटवर्थ वा प्रतिसेयर किताबी मूल्य निकालिन्छ । आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा प्रति सेयर नेटवर्थमा पनि नबील बैंक नै अगाडि देखिएको छ । नवीललाई नेपाल इन्भेष्टमेन्ट र सिद्धार्थ बैंकले पछ्याएका छन् । नबील बैंकको प्रति सेयर नेटवर्थ आब २०७२/७३ को अवधिमा २६० रुपैयाँ कायम भएको छ । यसैगरी, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट बैंकको २४६.३८ रुपैयाँ र सिद्धार्थ बैंकको २०६ रुपैयाँ पुगेको छ । नेपाल बैंक लिमीटेड खूद नाफा र प्रति सेयर आम्दानीमा अगाडि भए पनि प्रति सेयर नेटवर्थमा चाहि २१ वाणिज्य बैंकमध्ये सबैभन्दा पछाडि पुगेको छ । गत वर्षको तुलनामा आब २०७२/७३ मा प्रभू बैंकको प्रति सेयर नेटवर्थ भने घटेको छ ।